Çocukların zaman zaman inat etmesi, kurallara itiraz etmesi ya da öfke nöbetleri geçirmesi gelişimin olağan parçasıdır; özellikle yorgun, aç ya da stresliyken. Davranış bozukluklarında ise bu davranışlar uzun süre devam eder, yaşıtlarına göre çok daha yoğundur, evde, okulda ve arkadaş ortamında görülür ve çocuğun hayatını belirgin biçimde zorlaştırır.
Başlıca türler
- Karşı olma-karşı gelme bozukluğu: Sık öfke patlamaları, yetişkinlerle sürekli tartışma, kurallara karşı gelme, başkalarını bilerek kızdırma, kendi hatası için başkalarını suçlama, kin tutma.
- Davranım bozukluğu: Daha ağır bir tablodur: İnsanlara ya da hayvanlara saldırganlık, eşyalara zarar verme, yalan söyleme, hırsızlık ve ciddi kural ihlalleri.
Davranış sorunları çoğu zaman DEHB, öğrenme güçlükleri, kaygı ya da depresyonla birlikte görülür. Bu nedenle değerlendirme yalnızca davranışa değil, altta yatabilecek nedenlere de bakmalıdır.
Risk etkenleri
Genetik yatkınlık, mizaç, ailede ruhsal sorunlar, sert ya da tutarsız disiplin, istismar ve ihmal, aile içi çatışma ve yoksulluk gibi stres kaynakları riski artırabilir. Bu, sorunun ebeveynin tek başına “suçu” olduğu anlamına gelmez.
Tedavi
En etkili yaklaşımlar arasında ebeveyn eğitimi programları vardır: Olumlu davranışı fark edip pekiştirmek, açık ve tutarlı kurallar koymak, sakin sonuçlar uygulamak. Çocuğa yönelik terapiler öfke yönetimi ve sorun çözme becerilerini güçlendirir. Okulla iş birliği önemlidir. Eşlik eden DEHB gibi durumlar varsa onların tedavisi de davranışı olumlu etkiler.
Ne zaman yardım almalı?
Davranışlar aylardır sürüyorsa, okulda ciddi sorunlara yol açıyorsa, çocuk kendine ya da başkalarına zarar veriyorsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek gerekir. Erken müdahale, sorunların ergenlikte ağırlaşmasını önlemeye yardım eder.