Obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), istenmeyen ve tekrarlayan düşünceler (obsesyonlar) ile bu düşüncelerin yarattığı sıkıntıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerle (kompulsiyonlar) giden bir durumdur. Gündelik dilde “takıntılıyım” sözü sık kullanılsa da OKB, saatler alabilen ve hayatı belirgin biçimde kısıtlayan bir rahatsızlıktır.
Obsesyonlara örnekler
- Mikrop ya da kirlenme korkusu
- Kendine ya da başkalarına zarar verme ile ilgili istenmeyen düşünceler
- Eşyaların belirli bir düzende, simetrik olması gerektiği hissi
- Kişinin değerleriyle çelişen, rahatsız edici dini ya da cinsel düşünceler
Kompulsiyonlara örnekler
- Aşırı el yıkama ya da temizlik
- Kapıyı, ocağı, prizleri tekrar tekrar kontrol etme
- Saymak, belirli kelimeleri tekrar etmek
- Eşyaları belirli bir düzene sokmak
- Sürekli güvence istemek
OKB'si olan kişiler çoğu zaman düşüncelerinin abartılı olduğunu bilir ama bunları durdurmakta zorlanır. Kompulsiyonlar kısa süreli rahatlama sağlar, ancak döngüyü sürdürür. Rahatsız edici düşünceler kişinin gerçek isteklerini ya da karakterini yansıtmaz.
Nedenleri
Genetik etkenler, beyin devrelerindeki farklılıklar ve stresli yaşam olayları rol oynar. Belirtiler genellikle çocukluk, ergenlik ya da erken yetişkinlikte başlar.
Tedavi
OKB'de etkili tedaviler vardır. Bilişsel davranışçı terapinin bir türü olan maruz bırakma ve tepki önleme (ERP), kişinin kaygı yaratan durumlarla kademeli olarak karşılaşıp kompulsiyonu yapmamayı öğrenmesine dayanır ve en güçlü kanıta sahip yöntemdir. Bazı antidepresan ilaçlar da belirtileri azaltabilir; ilaç kararı bir psikiyatristle verilmelidir.