Ruhsal bozukluklar (ruhsal hastalıklar) kişinin düşünme, hissetme, ruh hâli ve davranış biçimini etkileyen sağlık sorunlarıdır. Bazıları kısa sürer, bazıları dönemler hâlinde gelip gider, bazıları da uzun süreli (kronik) olabilir. Başkalarıyla ilişki kurmayı ve gündelik işleri sürdürmeyi zorlaştırabilirler. Yaygındırlar ve bir karakter zayıflığı değil, tedavi edilebilir sağlık sorunlarıdır.
Yaygın türler
- Kaygı bozuklukları: panik bozukluk, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), fobiler
- Depresyon, bipolar bozukluk ve diğer duygudurum bozuklukları
- Yeme bozuklukları
- Kişilik bozuklukları
- Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)
- Şizofreni dahil psikotik bozukluklar
Nedenleri
Ruhsal bozuklukların tek bir nedeni yoktur. Risk birçok etkenin bir araya gelmesiyle artar:
- Genler ve aile öyküsü
- Yaşam deneyimleri: özellikle çocuklukta yaşanan stres ya da istismar
- Beyin kimyası gibi biyolojik etkenler
- Travmatik beyin yaralanması
- Annenin hamilelikte virüslere ya da zararlı kimyasallara maruz kalması
- Alkol ya da madde kullanımı
- Ciddi ya da kronik bir hastalık
- Yalnızlık ve sosyal izolasyon
Tanı nasıl konur?
Tanı için bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanı belirtileri, süresini ve hayata etkisini ayrıntılı biçimde değerlendirir. Benzer belirtilere yol açabilecek bedensel hastalıkları dışlamak için muayene ve gerekirse kan testleri yapılabilir. Tanı, bir test sonucuna değil, bu kapsamlı değerlendirmeye dayanır.
Tedavi
Tedavi bozukluğun türüne ve kişiye göre planlanır. Psikoterapi (konuşma terapisi), ilaç tedavisi ya da ikisinin birlikteliği en sık kullanılan yollardır. Ağır durumlarda yatarak tedavi, ayrıca destek grupları ve yaşam düzenini güçlendiren adımlar planın parçası olabilir. Doğru destekle pek çok kişi belirtilerini yönetmeyi öğrenir ve iyileşir.
Acil durum: Kendine ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa ya da güvende değilsen hemen 112'yi ara veya en yakın acil servise git.