Uyku bozuklukları, düzenli olarak iyi uyumayı zorlaştıran durumlardır. Arada bir kötü geçen gece olağandır; ama sorun haftalarca sürüyor ve gündüz hayatını etkiliyorsa bir uyku bozukluğundan söz edilebilir. Yetersiz uyku dikkat, ruh hâli ve beden sağlığı üzerinde belirgin etkiler yaratır.
Yaygın uyku bozuklukları
- Uykusuzluk (insomni): Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlanmak, çok erken uyanmak. En sık görülen uyku sorunudur.
- Uyku apnesi: Uyku sırasında nefesin tekrar tekrar durması ya da azalması. Yüksek sesli horlama ve gündüz uykululuk sık görülür.
- Huzursuz bacak sendromu: Özellikle akşam ve dinlenirken bacaklarda karıncalanma, rahatsızlık ve hareket ettirme isteği.
- Narkolepsi: Gündüz aşırı uykululuk ve beklenmedik anlarda uykuya dalma ataklarıyla giden bir nörolojik durum.
- Sirkadiyen ritim bozuklukları: Vardiyalı çalışma ya da jet lag gibi nedenlerle iç saatin günle uyumsuz hâle gelmesi.
Hangi işaretler önemli?
- Haftada birkaç gece, aylardır süren uyku sorunu
- Yeterince yatsan da dinlenmemiş uyanmak
- Gündüz aşırı uykululuk, araba kullanırken uyuklamak
- Yanındakinin fark ettiği nefes durmaları ya da yüksek sesli horlama
- Bacaklarda uyumayı engelleyen rahatsızlık
Tanı ve tedavi
Hekim önce uyku alışkanlıklarını, kullandığın ilaçları ve diğer sağlık sorunlarını sorar; birkaç haftalık bir uyku günlüğü istenebilir. Bazı durumlarda uykunun bir gece boyunca izlendiği uyku testi (polisomnografi) gerekir. Tedavi soruna göre değişir: Uykusuzlukta uykuya yönelik bilişsel davranışçı terapi (BDT-İ) etkili ve öncelikli bir seçenektir; uyku apnesinde nefes yolunu açık tutan cihazlar kullanılır; bazı durumlarda ilaç tedavisi gerekir. Uyku ilaçları hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.